Portugal

Republika Portugal ili Portugalija je republika na zapadu i jugozapadu Iberijskog poluostrva u jugozapadnoj Evropi, i najzapadnija je zemlja kontinentalne Evrope. Portugal se graniči sa Španijom na severu i istoku, a na zapadu i jugu izlazi na Atlantski okean. Osim toga, u sastav Portugala ulaze dva arhipelaga u Atlantiku, Azori (Açores) i Madeira (Madeira).


Istorija

Prostorima Portugala tokom istorije prošli su i zadržali se mnogi narodi i civilizacije: Iberi, Kelti, Feničani i Kartaginjani, Grci, germanska plemena (Svevi i Vizigoti) i Mavari svojim kulturama ostavili su traga u ovoj zemlji.
Ime Portugal, samo po sebi otkriva delove rane istorije ove zemlje - ono potiče od rimskog imena Portus Cale, moguće mešavine grčkog ilatinskog imena koje znači „Lepa luka“, ili čak mešavine keltskog i latinskog, ili mešavine feničanskog i latinskog.
Portugal se, kao nezavisna država, prvi put pojavio tokom srednjeg veka (1179), a svoj uticaj uvećao je i proširio tokom 15. i 16. veka, u doba velikig geografskih otkrića postavši velika ekonomska, politička i kulturna sila i stvorivši veliku Portugalsku imperiju koja se prostirala od Brazila, preko Afrike, Indije i Kine, do Istočnog Timora u Indoneziji. Portugal je bila svetska sila u doba otkrića, jer su portugalski moreplovci otkrili pomorski put do Amerike, Afrike, Indije i dalekog Istoka. Krajem XVI veka(1580), Portugal je prvi put u istoriji izgubio nezavisnost, našavši se pod vlašću Španije čime je počelo propadanje Portugala kao velesile. I posle ponovnog uspostavljanja nezavisnosti (1640) Portugal je nastavio da gubi ekonomsku i političku moć, i to zbog niza događaja kao što su Zemljotres u Lisabonu 1755, Napoleonova osvajanja, nezavisnost Brazila (1822) i građanski rat između apsolutista i liberala. Godine 1910. zbačena je monarhija. Dobar deo ХХ veka, (1927-1974) Portugal je proveo pod desničarskom diktaturom. Dana 25. aprila 1974, levo orijentisani vojni puč zvani „Revolucija karanfila“ zbacio je represivni režim posle čega je zemlja prošla kroz velike demokratske reforme. Godine 1975, Portugal je dao nezavisnost svojim preostalim kolonijama. Portugal je jedan od osnivača NATO-a a od 1986. član je Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije.


Geografija

Portugal zauzima zapadni deo Pirinejskog poluostrva na jugozapadu Evrope, između Atlantskog okeana i Španije. Po svom položaju Portugal je izrazito atlantska zemlja. Sa površinom od 92.391 spada među najmanje zemlje u Evropi. U državi živi oko 10.500.000 stanovnika, pa gustina naseljenosti iznosi 114 stanovnika/km2. Krajnja zapadna tačka, koja je istovremeno krajnja zapadna tačka kontinentalnog dela Evrope, je rt Roka, dok krajnju istočnu tačku čini mesto Miranda do Douro. Sa obala Portugala kretale su brojne istraživačke ekspedicije oko Afrike prema Indiji (Vasko de Gama), oko sveta (Magelan), i prema Južnoj Americi. Kao značajna pomorska sila u prošlosti je stekla veliku prekookeansku imperiju. U sastav Portugala ulaze atlantska ostrva Madeira i Azori.


Klima

U Portugalu razlikujemo dve vrste klime:
- okeansku i
- mediteransku.
Na severu Portugala, pod uticajem Atlantika, zastupljena je okeanska klima. Karakterišu je blage zime i leta vlažnija i ne tako žarka kao na jugu.
U južnom delu zemlje preovladavaju uticaji sa Mediterana, pa on ima sušniju klimu od severa Portugala. Ovde su zastupljena žarka i sušna leta i blage ali vlažne zime sa srednjom januarskom temperaturom od 10°C.
U unutrašnjosti države leta su vrela i suva, pa su suše uobičajne na istoku, zahvaljujući planinama koje onemogućavaju kiši sa Atlantika da prodre u unutrašnjost. Uticaj klimatskih faktora sa mora jači je od uticaja klimatskih faktora sa kopna, što se vidi po izotermama. Januarske izoterme od 12°C do 8°C nižu se paralelno od rta Sao Vinsente prema unutrašnjosti. One idu paralelno duž ostalog dela države. Slično idu i julske izoterme od 20°C do one u unutrasnjosti sa 25°C. Vetrovi su znatno jači i češći sa zapadnog nego s istočnog kvadranta, a zavise od pomeranja azorskog anticiklona.


Stanovništvo

Broj i gustina naseljenosti
Porugalski narod je homogena grupa tipično mediteranskog izgleda. U državi živi oko 10.400.000 stanovnika, a gustina naseljenosti iznosi 113 st/km2. Najveći deo stanovništva države čine Portugalci 99,5%, dok na Brazilce, Špance i Engleze otpada ukupno 0,5%. Posledljih decenija veliki je priliv imigranata iz bivših kolonija iz Afrike, Brazila, i odnedavna iz istočne Evrope, posebno iz Ukrajine, Moldavije, Rumunije, i Rusije znatno je veća u priobalju Atlantika. Prirodni uslovi za razvoj poljoprivrede su sve povoljniji, ali bitnu vaznost imaju i drugi faktori, pre svega činjenica da se tu nalaze dva velika grada Porto i Lisabon, gde je koncentrisan najveći deo portugalske industrije. Prema statističkim podacima, u ogromnim aglomeracijama Lisabona i Porta živi jedna trećina stanovništva.
Verska struktura je sledeća: rimokatolici čine 97%, protestanti 1%, a ostali 2% stanovništva.


Hrana i piće

Hrana u Portugalu se najviše pravi od ribe, povrća i voća. Jedno od narodnih jela, "bakaljau ", se pravi od sušene ribe sa povrćem.
Salate su slične našim ali se prave sa maslinovim uljem. Portugalci pored ribe prave i jela od mesa.
"Frango na pukara " je kuvana piletina.
"Karbidela " je piletina kuvana sa pirinčem u sopstvenoj krvi.
"Kozido a Portugesa " se pravi od krompira i velikog broja različitih mesa i povrća.
Kao dotatci jelu se najviše koriste maslinovo ulje, beli luk i sir. Portugalci najviše piju vino , a posle obroka se pije jaka kafa koja se naziva "bika ".


Republika: Portugal
Glavni grad: Lisabon
Službeni jezik: portugalski
Stvaranje: 868.
- Nezavisnost 24. jun 1128.
- Kraljevina 25. jul 1139.
- Priznavanje 5. oktobar 1143.
Pristup u EU 1. januar 1986.
Površina:
- Ukupno 92.391 km²
- Voda (%) 0,5
Stanovništvo:
- 2008. 10.627.250
- Gustina 115,3/km²
Valuta: Evro (EUR)
Vremenska zona: UTC +1
Pozivni broj: +351