Poljska

Republika Poljska je država u srednjoj Evropi. Graniči se sa ruskom enklavom Kalinjigradskom oblašću i Litvanijom na severoistoku, Belorusijom i Ukrajinom na istoku, Slovačkom i Češkom na jugu i Nemačkom na zapadu, dok na severu izlazi na Baltičko more. Poljska je članica Evropske unije i NATO pakta. Ukupna površina Poljske je 312.679 km², što je čini 69. na spisku najvećih država sveta i 9. najvećom u Evropi. U Poljskoj živi više od 38 miliona ljudi, po čemu je 34. u svetu i 8. u Evropi.
Za godinu osnivanja Poljske se uzima 966. godina kada je njen vladar knez Mješko I prihvatio hrišćanstvo. Kraljevina Poljska je 1569. sklapanjem Lublinske unije ušla je u dugotrajni savez sa Velikom kneževinom Litvanijom, čime je osnovana moćna i prostrana Državna zajednica Poljske i Litvanije. Zajednica je nestala 1795, a teritoriju Poljske su podelile Pruska, Ruska Imperija i Austrija. Poljska je svoju samostalnost obnovila 1918. nakon Prvog svetskog rata, da bi je ponovo izgubila u Drugom svetskom ratu. Poljska je u ratu izgubila oko 6 miliona građana, a iz rata je izašla u značajno promenjenim granicama. Posleratna Narodna Republika Poljska bila je u okviru Istočnog bloka, pod jakim sovjetskim uticajem. Za vreme revolucija 1989. komunistička vlast je ukinuta.
Poljska je unitarna država, koju čini 16 vojvodstava. Članica je Evropske unije i NATO pakta.


Geografija

Poljska teritorija se sastoji iz pet geografskih područja. Na severozapadu uz baltičku obalu Pomorja i Gdanjskog zaliva nalaze se brojne morske prevlake, priobalne dine, jezera, reke i kanali. Skoro sasvim pravu liniju obale razbijaju Ščećinski, Pucki i Vislanski zaliv. Na severu i u centralnom delu Poljske su se formirale ravnice tokom ledenog doba. Tako su nastale četiri velike ravnice: Mazurska, Kašupska, Pomorska i Velikopoljska. Ovi predeli su blago brdovite morene u kojima postoje brojna jezera. Južno od ravnica je područje širokih rečnih dolina Šleske i Mazovije. Posebno je karakteristično lesno tle u regionu Lublina na kome su vidljivi značajni efekti erozije. Još južnije prostiru se predeli poljskih planina srednje visine: Beskidi, Sudeti, Svetokrižke planine i zapadni Karpati. Najviše je područje planina Visoke Tatre.


Klima

Klima Poljske je umerena, koja prelazi u kontinentalnu što se više ide na istok i jugoistok. Leta su umereno topla sa srednjim temperaturama između 16 i 19 °C. Zime su hladne sa srednjim temperaturama od 0 °C na severozapadu, do -5 °C na jugoistoku. Padavina ima tokom čitave godine, pri čemu su na istoku zime sušnije od leta.


Stanovništvo

Stanovništvo Poljske je najgušće naseljeno na jugu, a najređe na severozapadu i severoistoku zemlje.
Poljsku je nekada sačinjavao veliki broj naroda, kultura i vera. Drugi svetski rat i teritorijalni pomak na zapad homogenizovali su stanovništvo.
Danas Poljaci čine 98% stanovnika, a glavne manjine su Nemci, Ukrajinci iBelorusi.
Poljaci spadaju u slovenske narode. Govore poljskim jezikom. Delu Poljaka maternji jezik je Kašupski jezik veoma sličan poljskom. Poljski jezik je zvaničan jezik iako je po zakonu o nacionalnim manjinama omogućeno korišćenje maternjeg jezika. Najzastupljeniji jezici manjina su: nemački, ukrajinski, beloruski, romski i ruski.


Religija

Od Drugog svetskog rata, masovnog preseljenja stanovništva i pomeranja težišta poljske države na zapad, Poljska je gotovo sasvim katolička zemlja.
Procentualno, 94,5 stanovništva su rimokatolici, od toga oko 70% aktivni vernici. Oko 1,3% Poljaka su pravoslavni hrišćani, 0,3% su jehovini svedoci, 0,2% su grkokatolici, 0,2% evanđelisti.
Pre rata je u Poljskoj živela najveća evropska zajednica Jevreja sa oko 3,3 miliona pripadnika, od kojih je većina stradala u holokaustu, a malobrojni preživeli su većinom emigrirali u Izrael.
Danas u Poljskoj živi oko 5000 Jevreja. Već nekoliko vekova u severozapadnoj Poljskoj živi mala zajednica od oko 5000 Tatara muslimana. Ukupan broj muslimana u Poljskoj je 15-25 hiljada.
Pokojni papa Jovan Pavle II (1920–2005) je izuzetno cenjen u Poljskoj. Pre izbora za papu, on je pod kršštenim imenom Karol Vojtila služio kao nadbiskup Krakova i odigrao značajnu političku ulogu u rušenju komunističkog sistema u Poljskoj.


Hrana i piće

Barszcz - supa od cvekle, tradicionalno slavensko jelo.
Chłodnik - hladna supa od ukiseljenog mleka, mladih listova cvekle, cvekle, krastavaca i usitnjenih svežih začina.
Rosół - kokošja supa.
Zupa grzybowa - supa od različitih vrsta pečuraka.
Zupa ogórkowa - suap od kiselih, usoljenih krastavaca, često sa svinjskim mesom.
Žur - kisela supa od raženog brašna sa belim kobasicama i tvrdo kuvanim jajima.

Najpoznatije mesno jelo je kotlet schabowy - svinjski odrezak paniran u prezlama i serviran sa krompirom i kobasicama.
Pieczony schab - pečena svinjetina punjena suvim šljivama.
Takodje je poznata i kuvana kolenica i kaszanka ili krvavica , nekada seoska hrana, a danas specijalitet najotmjenijih restorana.

Jastučići (pierogi) od testa su nezaobilazan specijalitet poljske kuhinje. Prave se od testa za rezance, mogu biti napunjeni mlevenim mesom, iseckanim kupusom pomešanim sa pečurkama, svežim sirom ili voćem.
Naleśniki su palačinke, a kao i većn navedeni jastučići, nezaobilazan su deo vegeterijanske kuhinje.
Pyzy (njoke od krompirovog brašna) i knedle (njoke punjeni voćem).

Na popisu poljskih poslastica počasno mesto zauzimaju: makowiec, rolada punjena makom, voćem ili orašastim plodovima, krofne (pączki), mazurek, pita od jabuka (szarlotka), torta od sira (sernik) i hleb sa đumbirom.

Što se pića tiče, moramo naglasiti da je poljski specijalitet čista votka sa najpoznatijim brendovima kao što su: Chopin vodka, Belvedere, Luksusowa, Wyborowa.
Ni ljubitelji piva neće biti razočarani poljskom ponudom, koja je dobra koliko i ona Nemačke i Češke. Među brojnim pivima, najpoznatiji su Żywiec,Warka i Elbląg.


Republika Poljska
Glavni grad: Varšava
Službeni jezik: poljski
Nezavisnost: 11. novembar 1918.
Površina:
- Ukupno 312.683 km²
- Voda (%) 3,07
Stanovništvo:
- 2008. 38.138.000
- Gustina 122/km²
Valuta: Zlot (PLN)
Vremenska zona: UTC +1, +2 (CET, CEST)
Pozivni broj: +48