Peru

Peru je država na zapadu Južne Amerike. Glavni grad je Lima.
Peru se na severu graniči sa Ekvadorom i Kolumbijom, na istoku sa Brazilom, na jugoistoku sa Bolivijom, na jugu sa Čileom, a na zapadu sa Pacifikom.


Geografija

Obala Perua je pod uticajem hladne Humboltove struje i stoga je obalska pustinja u kojoj je poljoprivreda moguća samo uz reke koje se slivaju sa planina Anda.
Na jugu Perua, na granici sa Čileom, počinje najsušnija pustinja na svetu, Atakama.
Veći gradovi u obalskom regionu (pored Lime) su (od severa ka jugu): Piura, Čiklajo, Truhiljo, Čimbote, Ika, Naska, Tacna.


Klima

Na južnom delu obale, uključujući prestonicu Lima, padavine su tokom godine veoma retke.
Severno od Lime, padavine i kvalitet zemljišta su nešto bolji, pa je poljoprivreda moguća i van oblasti rečnih tokova. Temperature variraju od 12 °C zimi do 35 °C leti.


Istorija

Peru je teritorija na kojoj su se hiljadama godina razvijale civilizacije. Prvi naseljenici su se pojavili 20.000 do 10.000 godina p. n. e. Prva razvijena kultura bila je kultura Čavin, nazvana po arheološkom nalazištu Čavin de Huantar. Ona se razvijala od oko 800. godine p. n. e. do 300. godine p. n. e. Uz obale jezera Titikaka, od 1. veka p. n. e. do 10. veka nove ere, postojala je kultura Tiahuanko. Tokom prvog milenijuma nove ere, uz obalu su se pojavile različite kulture, recimo Močika. Pre pojave Inka, grad Čančan je bio najrazvijenija gradska zajednica (kultura Čimu).
Carstvo Inka je nastalo oko 1200, i do 1532. obuhvatalo velike delove današnjih država Ekvadora, Kolumbije, Perua, Bolivije, Argentine i Čilea. Grad smešten visoko u planinama, Kusko, bio je prestonica carstva Inka.
Španci su zauzeli ovu državu 1532. i osnovali Vicekraljevinu Peru, koja je bila pod okriljem španske kraljevske kuće. Teritorija vicekraljevine se protezala od Paname do krajnjeg juga Amerike.
Godine 1821. Hoze de San Martin i Simon Bolivar su oslobodili Peru i proglasili njegovu nezavisnost. Pobune i građanski ratovi ometali su razvoj ove mlade države. Nezavisnost je konačno potvrđena decembra 1824.
Peru je zajedno sa Bolivijom ratovao protiv Čilea, u Pacifičkom ratu, od 1879. do 1883. Rat se prvo vodio na moru, a kasnije su Čileanske trupe zauzele Peru. Mirovnim ugovorom, Čile je preuzeo teritorije na jugu Perua i nekadašnje primorje Bolivije.
Kasnija politička istorija Perua se uglavnom svodi na smenjivanje vojnih hunti i diktatora.
1980-ih u Peruu se pojavila levičarska teoristička gerila Sendero Luminozo (Sendero Luminoso, „svetleća staza“). I gerila i vlada su počinile brojne masakre stanovništva u beskompromisnom sukobu. Ovaj sukob se okončao 1990-ih.
Danas u Peruu postoji relativno stabilan demokratski politički sistem.


Stanovništvo

Pored Bolivije i Gvatemale, Peru je jedna od tri Američke države sa većinskim indijanskim stanovništvom. 45% stanovništva je indijanskog porekla, od toga Kečua (40%) i Ajmara (5%). 37 % stanovnika su mestici, 15 % evropljani, a preostalih 3 % su afričkog ili azijskog porekla.
Zbog velike migracije u glavni grad, gde je koncentrisano oko trećine stanovništva, usledili su veliki socijalni problemi: priličan broj stanovnika Lime, naročito onih domorodačkog porekla, živi ispod granice siromaštva.
Oko dva i po miliona Peruanaca živi u emigraciji, najviše u SAD, Evropi i Japanu.


Religija

Oko 90-95% stanovništva pripada rimokatoličkoj veri. Ovo je posledica misionarske aktivnosti iz vremena španske kolonizacije.


Jezik

Velika većina stanovništva govori španski jezik (80%). Indijanski jezici (kečua 16% i ajmara 3%) su bili sve manje u upotrebi u 20-om veku, iako su ranije bili jezici većine stanovništva. Problem za ove jezike je dijalekatska podeljenost, nedostatak pismenosti i pisane literature. Danas postoji pokret za promociju indijanskih jezika u školstvu i medijima.
Stopa pismenosti u Peruu je oko 87%. Među omladinom (15-24 godina), stopa je 96,8%.


Hrana i piće

Izvorna peruanska kuhinja je egzotična u odnosu na evropske standarde. Zasniva se na američkim biljnim vrstama, poput kukuruza, krompira i paprika. Od životinja, za ishranu se koriste alpake, lame i morsko prase (cuy).
Najpopularnije peruansko jelo je „cebiše“ (cebiche) , što su komadi presne ribe ili školjke u marinadi od zelenog limuna i, obično, crnog luka.
Popularna pića su čiča (chicha) - sok koji se dobija blagim previranjem kukuruza, mate di koka (ili čaj od koke) koji pomaže u navikavanju na uslove visoke nadmorske visine, i Inka Kola - vrsta žutog gaziranog pića koje je peruanski ekvivalent Koka Kole.
Nacionalno alkoholno piće je Pisko. To je vrsta lozovače iz oblasti grada Ika.


Republika Peru
Glavni grad: Lima
Službeni jezik: španski
Nezavisnost: od Španije 28. jula 1821.
Površina:
- Ukupno 1.285.220 km²
- Voda (%) 8,80
Stanovništvo:
- 2007. 28.674.757
- Gustina 22/km²
Valuta: Novi sol
Vremenska zona: UTC -5
Pozivni broj: +51