Split je najveći hrvatski grad na jadranskoj obali i glavno saobraćajno središte. Obavezna je stanica pri poseti Dalmaciji budući da iz njegove masivne luke trajekti idu kako za dalmatinska ostrva tako i za druge destinacije. Izuzetna Dioklecijanova palata (koja se nalazi na listi Svetske baštine) čini posetu ovom gradu više nego vrednom. U centru Splita, unutar drevnih zidina Dioklecijanove palate, uzdiže se veličanstvena katedrala okružena lavirintom mermernih ulica sa prodavnicama i poslovnim zgradama. Čitav zapadni deo grada se sastoji od prostranog pošumljenog planinskog parka sa plažama ispod i stazama iznad njega. Doterano lučko šetalište okruženo kafićima prijatno je mesto za šetnju. Visoke obalske planine sa plavim Jadranskim morem predstavljaju neverovatan prizor. Split ćete najbolje sagledati dok trajektom uplovljavate u luku ili isplovljavate iz nje.
Geografija i klima
Položaj
Split je mediteranski grad na istočnoj obali Jadranskog mora, koncentrisan oko drevne Dioklecijanove palate i svog širokog lučkog zaliva.
Klima
Split ima mediteransku klimu sa vrelim, relativno suvim letima i blagim vlažnim zimama.
Razumevanje
Kultura
Istorijski centar Splita je 1979. godine uvršten na listu lokaliteta Svetske baštine. Ovaj grad se smatra jednim od centara hrvatske kulture.
Jezik
Zvanični jezik je hrvatski.
Religija
Većinu stanovništva čine rimokatolici.
Turističke atrakcije
Muzeji
- Arheološki muzej se nalazi severno od gradskog centra. Bavi se prvenstveno rimskim i ranim hrišćanskim dobom, sa izložbama koje su posvećene pogrebnim kipovima i iskopinama u Saloni. Kipovi su visokokvalitetni, a tu su i zanimljivi reljefi na kojima su prikazani ilirski mitološki likovi. Izloženi su i nakit, keramika i novčići.
- Gradski muzej: objašnjenja su na hrvatskom jeziku, ali višejezični zidni panoi daju dobar istorijski okvir eksponatima. Ima tri sprata. Tu su crteži, heraldički štitovi sa grbovima, oružje iz 17. veka, fini nameštaj, novčići i dokumenti od kojih neki potiču čak iz 14. veka.
- Muzej hrvatskih arheoloških spomenika se uglavnom koncentriše na srednjevekovne hrvatske vladare. Među eksponate se ubrajaju kameni fragmenti sa urezanim natpisima, delovi oltara i nameštaja, nadgrobni spomenici iz kasnog srednjeg veka, mačevi i nakit.
Dvorci i palate
- Dioklecijanova palata, okrenuta ka luci, jedna je od najimpozantnijih rimskih ruševina koje postoje. Iako je originalna struktura podignuta u srednjem veku, naknadne dorade su samo doprinele izgledu ovog fascinantnog lokaliteta. U podrumima se prodaje ručno izrađen nakit, kao i reprodukcije rimskih bisti, srebrne tabakere, svećnjaci, drveni brodovi, kožna roba i još mnogo toga.
- Palata Papalić obuhvata dvorište, lođu i spoljašnje stepenište. Smatra se lepim primerom kasnog gotičkog stila, sa detaljno ukrašenom ulaznom kapijom. Unutrašnjost palate je brižljivo preuređena kako bi se u nju smestio Gradski muzej.
Verski objekti
- Katedrala Sv. Duje je podignuta kao Dioklecijanov mauzolej. Originalna forma mauzoleja, okružena sa 24 stuba, gotovo je u celosti očuvana. Nadsvođena unutrašnjost je kružnog oblika, sa dva reda korintskih stubova i frizom na kome je predstavljen car Dioklecijan i njegova supruga, Priska. Romanski zvonik je podignut u periodu između 12. i 16. veka a rekonstruisan je 1908. godine, nakon što se urušio. Obratite pažnju na dva lava u podnožju zvonika i na egipatsku sfingu od crnog granita na desnom zidu koja potiče iz 15. veka p. n. e.
- Na kraju ulice Kraj Sveti Ivana nalazi se Jupiterov hram koji je kasnije pretvoren u krstionicu. Ovaj hram je nekada imao trem koji su podupirali stubovi, a jedini preostali stub potiče iz 5. veka. Zidine hrama podupiru polukružni svod, a tu je i ukrasni friz oko druga tri zida. Ispod hrama nalazi se kripta koja je nekad služila kao
crkva.
Ostale atrakcije
- Peristil je trg koji predstavlja ulaz u carske odaje. Njegova duža strana je oivičena sa 6 granitnih stubova međusobno povezanih lukovima i ukrašenih kamenim frizom. Južna strana peristila je opasana protironom koji predstavlja ulaz u carske odaje. Na trgu se nalaze kafići sa letnjim baštama. Drevno kamenje koje se tu nalazi zgodno je kao sedište na kojem se možete opustiti i sa koga možete posmatrati ljude koji prolaze ovim popularnim mestom.
- Statua Grgura Ninskog predstavlja hrvatskog biskupa iz 10. veka koji se borio za pravo da se starohrvatski jezik koristi u liturgijske svrhe. Ovo remek-delo čiji je autor Ivan Meštrović jedan je od simbola Splita. Obratite pažnju na levi palac statue koji je uglačan do visokog sjaja: kažu da donosi sreću ako ga dotaknete.
- Zlatna kapija je nekada bila početna tačka na putu za Solin. Na osnovu preostalih fragmenata moguće je vizualizovati statue, stubove i lukove koji su nekada ukrašavali kapiju.
Kulinarski specijaliteti
Hrana
Najpoznatiji lokalni delikates je soparnik. Potiče iz obližnjeg regiona Poljica (nekadašnje Poljičke Republike). To je testo punjeno blitvom, pečeno u pećnici. Preliva se maslinovim uljem i belim lukom.
Šta raditi i gde izaći
- Plovite jahtom - preko 1000 ostrva nalazi se u hrvatskim čistim vodama, a broj marina se stalno povećava. Split je glavno središte za vožnje jahtom koje se mogu iznajmiti bilo sa osobljem ili bez. Ako iznajmljujete jahtu sa kompletnim osobljem i sam kapetan vam može predložiti neku maršrutu.
- Šetnja Splitom tokom leta ume da bude naporna, ali i u okolnim planinskim predelima ima mnogo dobrih staza. Pešačenje po ostrvima je takođe izvrsno iskustvo, a naročito popularno je pešačenje do najvišeg ostrvskog vrha, Vidove Gore na
Braču. Šetnja do pustinje Blace takođe je odlična.
